कधी तुम्ही एखाद्या नवीन ठिकाणी पहिल्यांदा जाता. समोर रस्ता असतो, बाजूला एखादं दुकान, कुणीतरी तुमच्याशी बोलत असतं… आणि अचानक डोक्यात एक विचित्र विचार चमकतो. “अरे थांब… हे तर मी आधी अनुभवलंय!” जागा नवीन असते, माणसं नवीन असतात, प्रसंगही पहिल्यांदाच घडत असतो; तरी मन मात्र काही क्षणांसाठी हट्टाने सांगतं, “नाही रे, हे आधी झालंय.” पण लगेच … Read more
कधी अभ्यास करताना, ऑफिसमध्ये बसताना किंवा एखादा कंटाळवाणा video पाहताना अचानक जांभई येते. कधी दुसऱ्या व्यक्तीला जांभई देताना पाहिलं तरी आपल्यालाही जांभई येते. मग प्रश्न पडतो- आपल्याला जांभई का येते? सोपं उत्तर म्हणजे जांभई ही फक्त झोप किंवा कंटाळा दाखवणारी reaction नाही. ती मेंदू, शरीराची alertness, तापमान आणि social behaviour यांच्याशी संबंधित असलेली एक complex … Read more
समजा तुम्ही रात्री अचानक एखादा मोठा आवाज ऐकला. काही कळायच्या आत तुमचं हृदय जोरात धडधडायला लागतं, श्वास थोडा वेगाने चालतो आणि शरीरात एकदम alertness जाणवते. कधी एखाद्या व्यक्तीसमोर बोलायचं असतं, interview असतो किंवा अचानक एखादी भीतीदायक परिस्थिती समोर येते, तेव्हाही असंच होतं. पण आपण घाबरलो की हृदयाची धडधड का वाढते? यामागे शरीराची एक अतिशय वेगवान … Read more
थंडी वाजली, अंगावर शहारे आले. एखादं गाणं ऐकताना अचानक अंगावर काटा आला. एखादा emotional moment पाहिला किंवा काहीतरी धक्कादायक अनुभवलं आणि हातावरचे केस उभे राहिले. आपण याला सहज म्हणतो- “अंगावर शहारे आले.” पण प्रश्न असा आहे की, आपल्या अंगावर शहारे नेमके का येतात? याला Science मध्ये Goosebumps किंवा Piloerection म्हणतात. ही शरीराची एक involuntary reaction … Read more
कधी रात्री झोपायला गेल्यावर डोळे मिटतात, शरीर relax होतं आणि अचानक हात-पायाला जोराचा झटका बसतो? काही वेळा असंही वाटतं की आपण उंचावरून खाली पडत आहोत आणि त्याच क्षणी शरीर दचकून जागं होतं. हा अनुभव इतका अचानक होतो की क्षणभर आपल्यालाच प्रश्न पडतो- झोप लागत असताना शरीर अचानक दचकतं का? याला Hypnic Jerk किंवा Sleep Start … Read more
Princes in the Tow 1483 मध्ये इंग्लंडच्या Tower of London मध्ये दोन राजपुत्र होते. एक 12 वर्षांचा Edward V आणि त्याचा 9 वर्षांचा धाकटा भाऊ Richard, Duke of York. काही काळानंतर ते दोघे अचानक दिसेनासे झाले. सगळ्यात धक्कादायक गोष्ट म्हणजे- त्यांचं पुढे नेमकं काय झालं, याचा निश्चित पुरावा आजही आपल्याकडे नाही. पण या रहस्यात एक … Read more
पेरूच्या एका अतिशय कोरड्या वाळवंटी प्रदेशात जमिनीवरून पाहिलं तर काही साध्या रेषा दिसतात. पण वरून पाहिलं की त्या रेषा अचानक hummingbird, spider, monkey आणि इतर आकृत्यांमध्ये बदलतात. हजारो वर्षांपूर्वी, कोणाकडे आधुनिक मशीन नव्हती. तरीही इतक्या मोठ्या आकृत्या जमिनीवर तयार करण्यात आल्या. मग प्रश्न असा नाही की त्या अस्तित्वात कशा आहेत. खरा प्रश्न आहे- त्या बनवण्याची … Read more
समुद्राखाली गडप झालेलं एक विशाल बेट. अत्यंत श्रीमंत आणि शक्तिशाली civilisation. भव्य शहरं. आणि एका भयंकर दिवसात झालेला विनाश. ही कथा ऐकल्यावर Atlantis खरं असावं असं वाटणं स्वाभाविक आहे. पण इथे एक धक्कादायक गोष्ट आहे- Atlantis च्या अस्तित्वाचा आजपर्यंत कोणताही निर्णायक archaeological पुरावा सापडलेला नाही. मग ही पूर्णपणे काल्पनिक कथा आहे का? उत्तर थोडं अधिक … Read more
कल्पना करा- आजपासून जवळपास 2,000 वर्षांपूर्वी, जेव्हा आधुनिक computers तर सोडाच, mechanical clocks सुद्धा अस्तित्वात नव्हत्या, तेव्हा काही लोकांनी Bronze gears, wheels आणि dials वापरून आकाशातील हालचालींचं गणित करणारे एक यंत्र तयार केलं. हे काल्पनिक यंत्र नाही. याचं नाव आहे अँटिकिथेरा यंत्र (Antikythera Mechanism). हे 1900–1901 मध्ये ग्रीक बेट Antikythera जवळ समुद्रात सापडलेल्या एका प्राचीन … Read more
कल्पना करा- हजारो वर्षांपूर्वी एका शहरात जगभरातून पुस्तके आणि ज्ञान जमा केले जात आहे. गणित, खगोलशास्त्र, इतिहास, साहित्य, तत्त्वज्ञान अशा अनेक विषयांवरील ग्रंथ एका ठिकाणी आणले जात आहेत. हे ठिकाण म्हणजे Library of Alexandria. पण या प्रसिद्ध ग्रंथालयाचं पुढे नेमकं काय झालं?लोकप्रिय कथा सांगते की इ.स. पूर्व ४८ मध्ये Julius Caesar मुळे लागलेल्या आगीत Library … Read more