एका छोट्याशा डोंगराच्या पायथ्याशी एक जुनं गाव होतं. गावाच्या एका बाजूला हिरवीगार शेतं होती आणि दुसऱ्या बाजूला दाट जंगल पसरलेलं होतं. त्या जंगलात ससे, हरणं, रानडुक्कर आणि अनेक पक्षी राहत होते. पण त्या जंगलात एक मोठा वाघही राहत होता. त्याच्या डरकाळीचा आवाज संध्याकाळी गावापर्यंत पोहोचायचा, म्हणून अंधार पडल्यावर कुणीही जंगलाच्या वाटेने जात नसे.
गावाच्या अगदी शेवटच्या टोकाला एक म्हातारी राहत होती. तिचं घर छोटंसं होतं, पण तिचं डोकं मात्र गावात सगळ्यात जास्त चालायचं. गावकरी तिला “आजीबाई” म्हणायचे. आजीबाई एकट्या राहत असल्या तरी त्यांना कशाचीच भीती वाटत नसे. घरात दोन कोंबड्या, एक शेळी आणि एक छोटंसं अंगण एवढीच त्यांची संपत्ती होती.
एकदा गावात सलग तीन दिवस पाऊस पडला. शेतातलं काम बंद झालं आणि गावातील लोक घरातच बसून राहिले. चौथ्या दिवशी सकाळी पाऊस थांबला. आकाश स्वच्छ झालं आणि आजीबाईंनी अंगणातलं धान्य उन्हात वाळत घालायचं ठरवलं. पण घरात धान्य कमी झालं होतं. म्हणून त्या जवळच्या बाजारात जाण्यासाठी निघाल्या.
बाजाराची वाट जंगलातून जात होती. गावातील सगळे लोक त्यांना म्हणाले, “आजीबाई, आज जंगलात जाऊ नका. वाघ दोन दिवसांपासून गावाजवळ फिरतोय.” आजीबाई हसल्या आणि म्हणाल्या, “वाघाला मी घाबरते की वाघ माझ्या डोक्याला घाबरेल, ते पाहू आधी!”
असं म्हणत त्या हातातली छोटी काठी घेऊन निघाल्या.
जंगलाच्या वाटेवर झाडांची पानं अजूनही पावसामुळे ओलसर होती. पक्षी किलबिल करत होते आणि कुठेतरी पाण्याचा छोटा ओढा वाहत होता. आजीबाई हळूहळू चालत होत्या. पण त्यांना काय माहीत, झाडांच्या मागे एक मोठा वाघ त्यांच्यावर नजर ठेवून होता.
वाघाने मनात म्हटलं, “आज तर छान मेजवानी मिळाली!” तो सावकाश पुढे सरकला. अचानक आजीबाईंना झुडपात काहीतरी हालल्याचा आवाज आला. त्यांनी मागे पाहिलं तर दोन मोठे डोळे त्यांच्याकडे पाहत होते. वाघ बाहेर आला आणि गुरगुरला.
आजीबाईंच्या चेहऱ्यावर मात्र भीतीचा लवलेश नव्हता. त्या शांतपणे म्हणाल्या, “अरे वा! तू इथे आहेस?” वाघ थोडा गोंधळला.
“मला ओळखतोस का?” आजीबाईंनी विचारलं.
वाघ म्हणाला, “नाही. पण आता ओळखतो. तू माझं जेवण आहेस!”
आजीबाई मोठ्याने हसल्या. “माझं? अरे मूर्खा, मी तर तुझ्यासाठी एक बातमी घेऊन चालले होते.”
वाघ थांबला. “कसली बातमी?”
आजीबाईने आजूबाजूला पाहिलं आणि आवाज कमी करत म्हणाल्या, “गावात काल एक भयंकर प्राणी आला होता. तो म्हणत होता की या जंगलाचा राजा तो आहे. त्याने मला सांगितलं की इथला वाघ त्याला भेटायला आला नाही तर तो संपूर्ण जंगल खाऊन टाकेल.”
वाघाच्या चेहऱ्यावर चिंता दिसू लागली. “तो कुठे आहे?”
आजीबाई म्हणाल्या, “गावाजवळच्या विहिरीत.”
वाघाने आश्चर्याने विचारलं, “विहिरीत?”
“हो. तुला विश्वास नसेल तर माझ्यासोबत ये.”
वाघाने काही क्षण विचार केला. त्याला आजीबाईंच्या बोलण्यावर पूर्ण विश्वास नव्हता, पण जंगलात आपल्यापेक्षा मोठा प्राणी आला असेल तर काय करायचं, हा विचार त्याला त्रास देत होता. दोघं गावाकडे निघाले.
आजीबाई पुढे चालत होत्या आणि वाघ त्यांच्या मागे. गावाच्या जवळ पोहोचल्यावर आजीबाईंनी एका जुन्या विहिरीकडे बोट दाखवलं.
“तो आत आहे.”
वाघ विहिरीच्या काठावर गेला आणि खाली वाकून पाहिलं.
पाण्यात त्याला स्वतःचं प्रतिबिंब दिसलं.
वाघाला वाटलं- “खरंच! खाली माझ्यासारखाच दुसरा वाघ आहे!”
तो जोरात गुरगुरला. विहिरीतून आवाज परत आला. वाघ अजून मोठ्याने गुरगुरला. खालील “वाघाने”ही तसंच केलं. आता वाघ चिडला.
त्याने पाण्यात पंजा मारला आणि आपलं प्रतिबिंब हललं. त्याला वाटलं समोरचा वाघ त्याची थट्टा करतोय.
तो विहिरीत उडी मारणार इतक्यात आजीबाईंनी त्याला थांबवलं.
“अरे थांब! एवढ्या मोठ्या राजाला एवढा राग शोभतो का?”
वाघ मागे झाला.
त्याला काहीतरी संशय आला. त्याने पुन्हा विहिरीत पाहिलं. यावेळी पाणी शांत होतं आणि त्याला स्वतःचं प्रतिबिंब स्पष्ट दिसत होतं. त्याला सगळं समजलं. आजीबाईंनी त्याला मूर्ख बनवलं होतं.
वाघ रागाने त्यांच्याकडे पाहू लागला. पण आजीबाई आधीच काठी हातात घेऊन उभ्या होत्या.
त्या म्हणाल्या, “जंगलाचा राजा असशील, पण प्रत्येक वेळी ताकद कामी येतेच असं नाही. कधी कधी डोकं जास्त उपयोगी पडतं.”
वाघाने काही उत्तर दिलं नाही.
तो हळूहळू जंगलाकडे परत निघून गेला.
त्या दिवसानंतर तो गावाजवळ फिरकला नाही.
आजीबाई बाजारात गेल्या, धान्य घेऊन घरी परतल्या आणि संध्याकाळी गावकऱ्यांना सगळी गोष्ट सांगितली. सगळे गावकरी हसू लागले. पण आजीबाई मात्र म्हणाल्या, “हसायला हरकत नाही. पण लक्षात ठेवा—भीतीच्या वेळी डोकं शांत ठेवणं हीच खरी ताकद आहे.”
आणि त्या दिवसापासून गावात आजीबाईंची एक नवी ओळख झाली- “ज्यांनी वाघाला आरशात हरवलं!”
तात्पर्य
या लोककथेतून आपल्याला हे समजतं की फक्त ताकद असणं पुरेसं नसतं; प्रसंगी शांतपणे विचार करणं अधिक महत्त्वाचं असतं. भीतीची परिस्थिती आली की घाबरून चुकीचा निर्णय घेण्यापेक्षा थोडं थांबून विचार केला तर मार्ग सापडू शकतो. आजीबाई वाघापेक्षा शक्तिशाली नव्हत्या, पण त्यांनी परिस्थितीचा अंदाज घेऊन आपलं डोकं वापरलं. म्हणूनच संकट मोठं असलं तरी शांत बुद्धी त्याहून मोठी असू शकते.
THE FACT BITES सोबत आणखी जाणून घ्या… सत्य शोधा, नवं शिका आणि दररोज जगाकडे बघण्याचा एक नवा दृष्टिकोन मिळवा!
हेही वाचा 👇
🚣नदीला उलटं वाहायचं होतं | बदल स्वीकारण्याची सुंदर बोधकथा
🕦घड्याळ नसलेल्या गावातील मुलगा | वेळेची किंमत शिकवणारी सुंदर बोधकथा