आपल्याला उचकी का लागते? उचकी अचानक सुरू होऊन थांबते कशी?

उचकी का लागते हे समजावणारे डायाफ्राम आणि श्वसन reflex चे realistic वैज्ञानिक दृश्य

कधी जेवण झालं, पाणी प्यायलं किंवा मित्रांसोबत हसता-हसता अचानक एक आवाज आला “हिक!” सुरुवातीला एकदाच झालेली उचकी फारशी जाणवत नाही. पण त्यानंतर पुन्हा “हिक… हिक…” सुरू झालं की काही क्षणांतच सगळं लक्ष त्याच्याकडे जातं. गंमत म्हणजे उचकी आपण मुद्दाम आणत नाही, थांबवण्याचा निर्णयही शरीर आपल्याला विचारून घेत नाही. ती अचानक सुरू होते आणि काही वेळाने … Read more

आपण शिंकतो का? शिंकताना शरीरात नेमकं काय घडतं?

शिंकणे : शिंकताना नाकातील signal मेंदूपर्यंत जाऊन शरीरात होणारी sneeze reflex प्रक्रिया

एखाद्या शांत ठिकाणी बसलेलो असताना अचानक नाकात गुदगुल्या झाल्यासारखं होतं, आपण एक दीर्घ श्वास घेतो आणि पुढच्याच क्षणी मोठा “आछीं!” असा आवाज होतो. कधी धुळीमुळे, कधी सर्दीमुळे, तर कधी कोणतंही स्पष्ट कारण नसतानाही शिंकणे सुरू होतं. आपल्याला ही गोष्ट इतकी रोजची वाटते की तिच्यामागे काही विशेष विज्ञान असेल असंही वाटत नाही. पण खरं तर एका … Read more

पृथ्वीवर गुरुत्वाकर्षण नसतं तर काय झालं असतं? आपण हवेत तरंगलो असतो का?

पृथ्वीचे गुरुत्वाकर्षण आणि ते नसते तर पृथ्वी, समुद्र व वातावरणावर होणारे परिणाम दर्शवणारे वैज्ञानिक दृश्य

सकाळी उठल्यावर आपण बेडवरून खाली उतरतो, जमिनीवर पाय ठेवतो, पाण्याचा ग्लास हातातून सुटला की तो खाली पडतो आणि झाडावरून फळ तुटलं की ते जमिनीकडे येतं. या सगळ्या गोष्टी इतक्या रोजच्या आहेत की त्यामागे एक प्रचंड महत्त्वाची शक्ती काम करतेय, याचा आपण विचारही करत नाही. पण एक क्षण कल्पना करा गुरुत्वाकर्षण नसतं तर तुमच्या पायाखाली जमीन … Read more

आकाशातील तारे लुकलुकताना का दिसतात?

आकाशातील तारे लुकलुकताना का दिसतात हे दाखवणारे पृथ्वीच्या वातावरणाचे चित्र

रात्री आकाशाकडे शांतपणे पाहिलं की हजारो तारे दिसतात. त्यातला एखादा तारा मात्र सतत चमकत असल्यासारखा वाटतो. क्षणभर त्याचा प्रकाश जास्त जाणवतो, पुढच्या क्षणी थोडा कमी झाल्यासारखा दिसतो आणि कधी कधी तर तो निळा, पिवळा किंवा लालसर चमकल्यासारखाही वाटतो. लहानपणापासून आपण या गोष्टीला सहजपणे “तारा लुकलुकतो” असं म्हणतो. पण खरं पाहिलं तर तारा तिथे बसून आपला … Read more

क्षितिजाजवळ चंद्र आपल्याला मोठा का दिसतो? डोळ्यांचा हा गोंधळ नेमका काय आहे?

क्षितिजाजवळ चंद्र आपल्याला मोठा का दिसतो

कधी संध्याकाळी चंद्र नुकताच उगवताना पाहिला आहे का? इमारतींच्या मागून, झाडांच्या फांद्यांमधून किंवा डोंगराच्या कडेला दिसणारा चंद्र अचानक खूप मोठा वाटतो. तोच चंद्र काही वेळाने आकाशाच्या वर पोहोचला की मात्र छोटा दिसायला लागतो. पहिल्यांदा पाहताना सहज वाटतं, “चंद्र वर गेला की खरंच लहान होतोय की काय?” पण इथे गंमत अशी आहे की चंद्र जवळजवळ तितकाच … Read more

वय वाढत गेल्यावर वेळ वेगाने जात असल्यासारखा का वाटतो? Science काय सांगतं?

वय वाढत गेल्यावर वेळ वेगाने जात असल्यासारखा का वाटतो हे memory, routine आणि brain time perception द्वारे दाखवणारी collage image

लहानपणी उन्हाळ्याची सुट्टी संपायला जणू वर्ष लागायचं. शाळेतला एक तास कधी संपतच नाही असं वाटायचं. पण आता परिस्थिती उलटी झाल्यासारखी वाटते सोमवार आला की अचानक शुक्रवार, एक महिना कधी संपला कळत नाही आणि वर्ष संपल्यावर आपण स्वतःलाच विचारतो, “अरे, एवढं लवकर वर्ष कसं गेलं?” विशेष म्हणजे घड्याळाचा काटा लहानपणी जितक्या वेगाने फिरायचा, तितक्याच वेगाने तो … Read more

सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी आकाशाचा रंग का बदलतो? त्यामागचं विज्ञान

सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी आकाशाचा रंग का बदलतो हे प्रकाशाच्या विकिरणातून दाखवणारी वैज्ञानिक प्रतिमा

दिवसभर निळं दिसणारं आकाश सूर्य उगवताना किंवा मावळताना अचानक पिवळं, सोनेरी, केशरी, गुलाबी किंवा लालसर दिसायला लागतं. काही वेळा तर सूर्य क्षितिजाला टेकण्याच्या आधी आकाशाचा एक भाग गडद निळा, दुसरा केशरी आणि क्षितिजाजवळचा भाग लालसर दिसतो. हे दृश्य इतकं सुंदर असतं की ते पाहताना आपल्याला कदाचित एक साधा प्रश्न पडतो, आकाशाचा रंग का बदलतो? सूर्य … Read more

आकाशात वीज कशी तयार होते? एका विजेच्या चमकेमागचं Science समजून घ्या

आकाशात वीज कशी तयार होते हे दाखवणारी ढग आणि विद्युतभाराची वैज्ञानिक प्रतिमा

पावसाळ्यात आकाश काळं होतं, ढगांचा आवाज वाढतो आणि अचानक आकाश अक्षरशः फाटल्यासारखं वाटतं. कडकडाट आणि विजेची चमक! त्या क्षणी आपल्याला फक्त एक चमक दिसते. पण त्या एका क्षणाच्या आधी ढगाच्या आत बरंच काही घडलेलं असतं. हजारो मीटर उंच असलेल्या त्या ढगात पाण्याचे थेंब, बर्फाचे कण, गारपीट आणि जोरदार वारे सतत एकमेकांमध्ये धडकत असतात. आणि या … Read more

Optical Illusion का होतात? आपला मेंदू आपल्याला कसा गोंधळवतो?

Optical Illusion का होतात आणि मेंदू दृश्य माहितीचा अर्थ कसा लावतो हे दाखवणारी वैज्ञानिक प्रतिमा

कधी एखाद्या चित्राकडे पाहिलं की दोन रेषा वेगवेगळ्या लांबीच्या दिसतात, पण पट्टीने मोजल्यावर दोन्ही अगदी सारख्या निघतात. कधी एखादा रंग दुसऱ्यापेक्षा जास्त फिका किंवा गडद वाटतो, पण प्रत्यक्षात दोन्ही रंग सारखेच असतात. काही चित्रांमध्ये तर एका क्षणी फुलदाणी दिसते आणि दुसऱ्या क्षणी दोन माणसांचे चेहरे दिसतात. हे सगळं फक्त डोळ्यांचा खेळ नाही. दृष्टीभ्रम (Optical Illusion) … Read more

Déjà Vu- आपल्याला भविष्य आधीच दिसतं का, की हा मेंदूचा भ्रम आहे?

Déjà Vu मध्ये भविष्य दिसतं का आणि मेंदूची आठवण कशी काम करते हे दाखवणारी वैज्ञानिक प्रतिमा

कधी एखाद्या नवीन ठिकाणी गेल्यावर अचानक मनात येतं का – “अरे, हे सगळं मी आधी कुठेतरी पाहिलंय!” समोरची जागा नवीन असते, माणसं नवीन असतात, प्रसंगही पहिल्यांदाच घडत असतो; तरीही काही क्षणांसाठी सगळं ओळखीचं वाटतं. यालाच Déjà Vu (आधी पाहिल्यासारखी जाणवणारी भावना) म्हणतात. गंमत म्हणजे काही लोकांना त्या क्षणी फक्त जागा ओळखीची वाटत नाही, तर “आता … Read more