एका मोठ्या राज्यात एक राजा राहत होता. त्याचं राज्य श्रीमंत होतं, सैन्य मोठं होतं आणि राजवाडा सोन्याच्या नक्षीने सजवलेला होता. पण त्या राजाला एक विचित्र सवय होती. त्याला प्रत्येक प्रश्नाचं उत्तर लगेच हवं असायचं. दरबारात कुणी एखादी समस्या सांगितली की राजा लगेच निर्णय द्यायचा.
एकदा एका शेतकऱ्याने जमीन वाटपाचा प्रश्न मांडला. राजाने दोन मिनिटांत निर्णय दिला. दुसऱ्या दिवशी त्याला कळलं की त्याच्या निर्णयामुळे शेतकऱ्याचं नुकसान झालं.
राजाला राग आला.
“माझे मंत्री मला आधी का सांगत नाहीत?” तो म्हणाला. मंत्री शांत होते. त्यांना माहिती होतं की समस्या घाईत निर्णय घेण्याची होती.
एक दिवस राजाने संपूर्ण राज्यात घोषणा केली. “मला असे तीन प्रश्न सांगा ज्यांची उत्तरं प्रत्येक माणसाला माहीत असायला हवीत.”
दरबारातील विद्वानांनी अनेक उत्तरं दिली.
कोणी म्हणालं- “सगळ्यात महत्त्वाचा दिवस कोणता?”
कोणी म्हणालं- “सगळ्यात मोठी शक्ती कोणती?”
कोणी म्हणालं- “माणसाचा खरा मित्र कोण?”
पण राजाला एकही उत्तर आवडलं नाही. शेवटी एका मंत्र्याने सांगितलं, “महाराज, डोंगराच्या पलीकडे एक म्हातारी आहे. ती फार साधी आहे, पण तिचं शहाणपण गावोगावी प्रसिद्ध आहे.”
राजा म्हणाला, “मला तिच्याकडे घेऊन चला.”
दुसऱ्या दिवशी राजा साध्या कपड्यांत त्या गावात गेला. म्हातारी घराबाहेर धान्य निवडत बसली होती.
राजाने विचारलं, “तूच ती शहाणी म्हातारी?” म्हातारीने वर पाहिलं.
“शहाणी कोण आणि मूर्ख कोण हे ठरवणं अवघड आहे. तुम्ही कोण?”
राजा हसला. “मी प्रवासी आहे. मला तीन प्रश्नांची उत्तरं हवी आहेत.”
म्हातारी म्हणाली, “विचार.” राजाने पहिला प्रश्न विचारला.
“सगळ्यात महत्त्वाचा वेळ कोणता?”
म्हातारीने हातातील धान्य बाजूला ठेवलं.
ती म्हणाली, “आत्ता.”
राजा म्हणाला, “आत्ता का?”
“कारण गेलेला वेळ परत येत नाही आणि पुढचा वेळ अजून आलेला नाही. आपल्या हातात असतो तो फक्त वर्तमान.”
राजा शांत झाला.
त्याने दुसरा प्रश्न विचारला.
“सगळ्यात महत्त्वाचा माणूस कोण?”
म्हातारी म्हणाली, “जो सध्या तुझ्यासमोर आहे.”
राजा आश्चर्याने तिच्याकडे पाहू लागला.
म्हातारी पुढे म्हणाली, “तुझ्यासमोर असलेल्या माणसाला तू दुर्लक्ष केलंस तर त्याची किंमत नंतर कळेल. कारण प्रत्येक माणूस आपल्या आयुष्यातील काहीतरी महत्त्वाचं घेऊन येतो.”
राजा काही बोलला नाही.
मग त्याने तिसरा प्रश्न विचारला.
“सगळ्यात महत्त्वाचं काम कोणतं?”
म्हातारीने उत्तर दिलं, “ज्याची गरज त्या क्षणी आहे ते.”
राजा विचारात पडला.
“म्हणजे?”
म्हातारी म्हणाली, “समोरचा माणूस तहानलेला असेल तर त्याला पाणी देणं हे त्या क्षणी तुझं सर्वात महत्त्वाचं काम आहे. एखादा शेतकरी न्याय मागत असेल तर त्याचं ऐकणं महत्त्वाचं आहे. घरात आई वाट पाहत असेल तर तिच्याशी बोलणं महत्त्वाचं आहे.”
राजा बराच वेळ शांत बसला.
मग तो उठला. “तू माझ्या तीन प्रश्नांची उत्तरं दिलीस. तुला काय हवं?”
म्हातारी हसली.
“मला काही नको. फक्त एवढं लक्षात ठेव- राजा असलास म्हणून प्रत्येक प्रश्नाचं उत्तर तुझ्याकडे असायलाच हवं असं नाही.”
राजा हसला. तो परत राजवाड्यात गेला. काही दिवसांनी दरबारात एक मोठा वाद आला. दोन शेतकरी एकाच जमिनीवर हक्क सांगत होते.
पूर्वीचा राजा असता तर त्याने लगेच निर्णय दिला असता.
पण यावेळी त्याने दोघांचं म्हणणं ऐकलं.
जुने कागद पाहिले. गावातील वृद्धांना विचारलं.
जमिनीची पाहणी केली. आणि मग निर्णय दिला.
या वेळी निर्णयामुळे दोघांनाही न्याय मिळाला. राजाला त्या म्हातारीची आठवण झाली.
त्याला समजलं होतं की शहाणपण म्हणजे प्रत्येक प्रश्नाचं उत्तर लगेच देणं नाही; योग्य वेळी योग्य प्रश्न विचारणं आणि समोरचं नीट ऐकणंही शहाणपणाचाच भाग आहे.
काही वर्षांनी त्या राज्यात लोक राजाबद्दल म्हणू लागले, “हा राजा आधी ऐकतो आणि मग बोलतो.” आणि राजाला हेच त्याच्या आयुष्यात मिळालेलं सर्वात मोठं कौतुक वाटत होतं.
तात्पर्य
या लोककथेतून आपल्याला हे शिकता येतं की आपण कितीही हुशार असलो तरी प्रत्येक गोष्ट लगेच समजतेच असं नाही. घाईत निर्णय घेण्यापेक्षा समोरची व्यक्ती काय सांगतेय हे ऐकणं, परिस्थिती समजून घेणं आणि मग निर्णय घेणं अधिक उपयोगी ठरू शकतं. वर्तमानात असणं, समोरच्या माणसाला महत्त्व देणं आणि त्या क्षणी गरजेचं काम करणं- हे तीन साधे नियम रोजच्या आयुष्यातही खूप उपयोगी पडू शकतात.
THE FACT BITES सोबत आणखी जाणून घ्या… सत्य शोधा, नवं शिका आणि दररोज जगाकडे बघण्याचा एक नवा दृष्टिकोन मिळवा!
हेही वाचा 👇
🚣नदीला उलटं वाहायचं होतं | बदल स्वीकारण्याची सुंदर बोधकथा
🕦घड्याळ नसलेल्या गावातील मुलगा | वेळेची किंमत शिकवणारी सुंदर बोधकथा
🥷प्रतापगडावर शिवाजी महाराज आणि अफझलखानाची भेट – वधाची थरारक कथा