आपण एखाद्या खोलीत गेल्यावर तिथे कशासाठी आलो होतो हे अचानक का विसरतो?

खोलीत गेल्यावर आपण का विसरतो हे दाखवणारे Doorway Effect आणि मेंदूतील memory updating चे दृश्य

“मी इथे कशासाठी आलो होतो?” हा प्रश्न स्वतःलाच विचारण्याचा प्रसंग बहुतेकांना कधी ना कधी येतो. विशेषतः एका खोलीतून दुसऱ्या खोलीत गेल्यावर अचानक डोकं रिकामं झाल्यासारखं वाटतं आणि काही सेकंदांपूर्वी काय करायचं होतं हेच आठवत नाही. थोडा वेळ तिथेच उभं राहिल्यावर कधी कधी तेच काम पुन्हा आठवतं. मग प्रश्न पडतो खोलीत गेल्यावर आपण का विसरतो? खरंच … Read more

लोक खोटं का बोलतात? खोटं बोलण्यामागची खरी कारणं कोणती?

खोटं बोलणं: लोक खोटं का बोलतात यामागील भीती, फायदा, image आणि prosocial lying दर्शवणारे मानसशास्त्रीय दृश्य

“मी ठीक आहे”, “मी ते काम केलंय”, “मला काही माहिती नाही”, “तुझं काम छान झालंय” यापैकी काही वाक्यं आपण स्वतःही कधी ना कधी बोललेली असतात. त्यामुळे खोटं बोलणं ही फक्त काही “वाईट” लोकांची सवय आहे असं म्हणणं फार सोपं, पण अपूर्ण आहे. माणूस कधी स्वतःला वाचवण्यासाठी, कधी शिक्षा टाळण्यासाठी, कधी स्वतःची चांगली image टिकवण्यासाठी, तर … Read more

नकार मिळाल्यावर इतकं वाईट का वाटतं? आपल्या मेंदूला नेमकं काय होतं?

नकार मिळाल्यानंतर मन दुखण्यामागील मानसशास्त्र आणि social pain दर्शवणारे दृश्य

“नाही”, “मला तसं वाटत नाही”, “आपण फक्त मित्र राहूया”, “ही जागा दुसऱ्याला मिळाली आहे” किंवा अगदी एखाद्याने message ला उत्तर न देणं, कारण काहीही असो, नकार मिळाल्यानंतर मन अचानक खाली जातं. काही वेळा गोष्ट छोटी असते, पण तिचा विचार मात्र तासन्‌तास किंवा दिवसन्‌दिवस डोक्यात फिरत राहतो. “माझ्यातच काहीतरी कमी आहे का?”, “माझीच निवड का झाली … Read more

आपल्याला ओळखीच्या व्यक्तीचं नाव अचानक का आठवत नाही?

ओळखीच्या व्यक्तीचा चेहरा ओळखू येतो पण नाव आठवत नाही हे दाखवणारी मानसशास्त्रीय कोलाज प्रतिमा

एखादी व्यक्ती तुमच्या समोर उभी असते. तुम्हाला तिचा चेहरा पूर्ण ओळखीचा वाटतो. ती कुठे भेटली होती, तिचं काम काय आहे, तिच्याबद्दलची एखादी जुनी गोष्टसुद्धा तुम्हाला आठवत असते; पण अचानक तिचं नाव आठवत नाही. नाव अगदी जवळपास असल्यासारखं वाटतं, जणू ते जिभेच्या टोकावर आलंय, पण काही केल्या तोंडातून बाहेर पडत नाही. काही सेकंदांनी, कधी काही मिनिटांनी … Read more

काही क्षण आपल्या मेंदूत कायमचे का लक्षात राहतात? Memory काय सांगते?

काही क्षण आपल्या मेंदूत कायमचे का लक्षात राहतात हे दाखवणारी Memory आणि Emotional Memory ची प्रतिमा

आपला मेंदू CCTV camera सारखा काम करत नाही. दिवसभरात आपण हजारो गोष्टी पाहतो, ऐकतो, बोलतो आणि अनुभवतो; पण त्यातले काही क्षण वर्षानुवर्षे अगदी स्पष्ट आठवतात, तर बाकीचं काय झालं हे काही दिवसांनीही आठवत नाही. एखादं गाणं ऐकलं की जुना प्रसंग अचानक डोळ्यासमोर उभा राहतो, एखाद्या व्यक्तीचं नाव ऐकलं की अनेक वर्षांपूर्वीची भेट आठवते, किंवा आयुष्यातला … Read more

कधी कधी न घडलेल्या गोष्टी घडल्यासारख्या का आठवतात? False Memory मागचं Science

न घडलेली गोष्ट घडल्यासारखी आठवण्यामागील False Memory चे विज्ञान

कधी असं झालंय का की एखादी जुनी गोष्ट तुम्हाला अगदी ठामपणे आठवते? कुठे बसला होतात, कोण काय बोललं होतं, तिथे कोण होतं. सगळं जणू डोळ्यासमोर दिसतं. पण नंतर घरातल्या कुणाशी बोलताना कळतं की “अरे, असं काही घडलंच नव्हतं!” सुरुवातीला आपल्याला समोरचा माणूसच चुकीचा बोलतोय असं वाटतं. कारण ती आठवण आपल्या डोक्यात इतकी खरी असते की … Read more

Déjà Vu म्हणजे काय? आपल्याला एखादी घटना आधी घडल्यासारखी का वाटते?

Déjà Vu म्हणजे काय हे दाखवणारी Brain आणि Memory ची वैज्ञानिक प्रतिमा

कधी कधी आपण एखाद्या अगदी नवीन ठिकाणी जातो. तिथे माणसं नवीन असतात, रस्ता नवीन असतो, आजूबाजूचं वातावरणही पहिल्यांदाच पाहत असतो. पण अचानक डोक्यात एक विचित्र जाणीव येते. “अरे… हे सगळं मी आधी पाहिलंय.” आपण आठवण्याचा प्रयत्न करतो, पण नेमकं कधी पाहिलं, कुठे पाहिलं किंवा कोणासोबत पाहिलं हे आठवत नाही. काही सेकंदांनी तो अनुभव निघूनही जातो. … Read more

आपण नुकतीच शिकलेली गोष्ट इतक्या लवकर का विसरतो?

आपण नुकतीच शिकलेली गोष्ट इतक्या लवकर का विसरतो?

तुम्हाला ही कधी कधी हा प्रश्न पडलाच असेल – आपण नुकतीच शिकलेली गोष्ट इतक्या लवकर का विसरतो? समजा आज तुम्ही एखादा नवीन धडा वाचला, दहा नवीन शब्द पाठ केले किंवा एखादी नवीन संकल्पना समजून घेतली. वाचताना सगळं अगदी सोपं वाटतं. पण काही तासांनी कोणी त्याबद्दल विचारलं की अचानक डोकं रिकामं होतं. “अरे, हे तर मी … Read more

आपण स्वतः असहमत असूनही इतरांच्या मागे का जातो?

आपण स्वतः असहमत असूनही इतरांच्या मागे का जातो हे दाखवणारी Conformity आणि Social Pressure ची प्रतिमा

समजा तुम्ही मित्रांसोबत बसलेले आहात. एखाद्या विषयावर सगळे जण एका बाजूने बोलत आहेत, पण तुम्हाला आतून वाटतंय की “नाही, हे काही बरोबर नाही.” तरीही तुमची वेळ आली की तुम्ही म्हणता, “हो, मलाही तसंच वाटतं.” कधी एखाद्या group मध्ये एखादा निर्णय घेतला जातो आणि तुम्हाला तो पटत नसतानाही तुम्ही त्याला विरोध करत नाही. हे फक्त तुमच्यासोबत … Read more

लोक अचानक एखाद्या व्यक्तीशी बोलणं का बंद करतात?

लोक बोलणं का बंद करतात

एखादी व्यक्ती तुमच्याशी रोज बोलत असेल, अचानक तिचे replies कमी झाले आणि काही दिवसांनी पूर्णपणे बंद झाले, तर त्याचा अर्थ “तुमचीच चूक आहे” असा सरळ काढता येत नाही. अशा बदलामागे interest कमी होणं, relationship संपवण्याची इच्छा, conflict टाळणं, communication चा overload, personal परिस्थिती किंवा समोरच्या व्यक्तीला थेट नकार देणं कठीण जाणं अशी अनेक कारणं असू … Read more