इतिहासात काही प्रश्न असे आहेत ज्यांची उत्तरं काळाच्या ओघात हरवून गेली.

एखादं पुस्तक आपल्या समोर आहे, पण त्यात काय लिहिलंय हे कळत नाही.
एखादं संपूर्ण गाव एका रात्रीत रिकामं होतं, पण लोक नेमके कुठे गेले याचा ठोस पुरावा नाही.
एका खुनीने संपूर्ण शहराला हादरवलं, पण त्याची खरी ओळख आजही निश्चित झालेली नाही.

आणि सर्वात विचित्र गोष्ट?

या फक्त लोककथा नाहीत. यातील अनेक घटनांमागे ऐतिहासिक नोंदी, पुरातत्त्वीय पुरावे आणि आजही अनुत्तरित प्रश्न आहेत.

चला, अशाच 5 Unsolved Historical Mysteries जाणून घेऊया.

1. Voynich Manuscript – हे पुस्तक नेमकं काय सांगतं?

कल्पना करा…

तुमच्या हातात शेकडो वर्षांपूर्वी लिहिलेलं एक पुस्तक आहे. त्यामध्ये अक्षरं आहेत, चित्रं आहेत, वनस्पतींची चित्रं आहेत, आकाशाशी संबंधित आकृत्या आहेत आणि काही विचित्र चिन्हं आहेत.

पण एक समस्या आहे – आज जगातला जवळजवळ कोणताही माणूस ते पुस्तक निश्चितपणे वाचू शकत नाही.

याचं नाव आहे Voynich Manuscript.

हे हस्तलिखित आज Yale University च्या Beinecke Rare Book and Manuscript Library मध्ये जतन केलेलं आहे. त्यात एका अज्ञात लिपीसारखी दिसणारी चिन्हं आहेत. त्यामध्ये वनस्पती, खगोलीय आकृत्या, स्नानाची दृश्यं आणि औषधी स्वरूपाच्या चित्रांचाही समावेश आहे.

Voynich Manuscript चे मूळ दस्तऐवज आणि त्याची उच्च-गुणवत्तेतील पानं पाहण्यासाठी [Yale University च्या अधिकृत संग्रहाला भेट द्या].

1912 मध्ये Wilfrid Voynich यांनी हे हस्तलिखित विकत घेतलं आणि त्यानंतर त्याबद्दलचं कुतूहल आणखी वाढलं.

अनेकांनी या मजकुराचा अर्थ शोधण्याचा प्रयत्न केला. काहींनी ही एखादी हरवलेली भाषा असावी असं मानलं, तर काहींनी हा एखादा गुप्त संदेश असू शकतो अशी शक्यता मांडली.

पण इथला खरा ट्विस्ट काय आहे?

हे पुस्तक फक्त एखाद्या आधुनिक व्यक्तीने बनवलेलं बनावट पुस्तक आहे असं सहज म्हणता येत नाही. वैज्ञानिक तपासणीत त्यातील साहित्य 15व्या शतकातील हस्तलिखितांशी सुसंगत असल्याचं आढळलं आहे.

म्हणजे- पुस्तक जुनं असल्याचे पुरावे आहेत… पण त्यामध्ये लिहिलंय तरी काय?

हजारो चिन्हं आपल्या डोळ्यांसमोर असूनही त्यांचा निश्चित अर्थ आजही समोर आलेला नाही.

2. Kuldhara — एका रात्रीत गाव रिकामं का झालं?

राजस्थानमधील Jaisalmer जवळ असलेलं Kuldhara आज एका ओसाड गावासाठी प्रसिद्ध आहे. कधीकाळी इथे लोक राहत होते. Rajasthan Tourism च्या माहितीनुसार, Kuldhara ची स्थापना 1291 मध्ये Paliwal Brahmins यांनी केली होती.

पण नंतर हे गाव सोडलं गेलं.

आणि इथूनच रहस्याची सुरुवात होते.

अधिकृत पर्यटन माहितीनुसार, 1825 च्या सुमारास Kuldhara आणि आसपासची 83 गावं सोडून दिली गेल्याचं सांगितलं जातं.

लोककथेनुसार, Jaisalmer चा प्रभावशाली मंत्री सलीम सिंघ याची नजर गावच्या प्रमुखाच्या मुलीवर होती. त्याच्या दबावामुळे गावकऱ्यांनी गाव सोडण्याचा निर्णय घेतला आणि जाताना या भूमीवर पुन्हा कोणीही वस्ती करू नये असा शाप दिला, अशी कथा प्रसिद्ध आहे.

आजही Kuldhara च्या ओसाड घरांकडे पाहिलं की ही कथा आठवते.

पण इथला ट्विस्ट कथेत नाही…

मोठ्या प्रमाणावर लोकांनी स्थलांतर का केलं, याचं एकही निश्चित कारण आजही सिद्ध झालेलं नाही. म्हणजे Salim Singh ची कथा प्रसिद्ध आहे, पण तीच पूर्ण ऐतिहासिक सत्य आहे असं निश्चितपणे म्हणता येत नाही.

आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे – लोक अचानक गायब झाले नव्हते. गाव सोडून गेले होते. पण एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर वस्ती का सोडली गेली? हा प्रश्न आजही पूर्णपणे सुटलेला नाही.

3. Indus Script – हजारो वर्षांपूर्वी लोक काय लिहायचे?

आपल्या इतिहासातील एक अतिशय मोठं रहस्य आपल्या देशाशी संबंधित आहे.

ते म्हणजे Indus Script.

हडप्पा संस्कृतीतील शिक्के, मातीच्या वस्तू, धातूच्या वस्तू आणि इतर पुरातत्त्वीय अवशेषांवर काही विशिष्ट चिन्हं आढळतात.

ही चिन्हं नेमकं काय सांगतात? आजही याचं निश्चित उत्तर आपल्याकडे नाही. गेल्या अनेक दशकांमध्ये अनेक संशोधकांनी ही लिपी समजून घेण्याचा प्रयत्न केला आहे. काहींनी ती एखाद्या भाषेचं लेखन असावं असं मानलं, तर काहींनी वेगवेगळ्या प्रकारच्या अर्थांची मांडणी केली.

पण एक मोठी अडचण आहे – आपल्याकडे या लिपीचा अर्थ निश्चितपणे सांगणारा द्विभाषिक लेख उपलब्ध नाही. म्हणजे एखाद्या प्राचीन भाषेतील मजकूर आणि त्याचाच दुसऱ्या परिचित भाषेतील अर्थ एकत्र मिळाला असता, तर लिपी समजून घेणं सोपं झालं असतं. पण इथे तसं झालेलं नाही.

आणि इथला सर्वात मोठा ट्विस्ट?

आपल्याकडे चिन्हं आहेत. आपल्याकडे शिक्के आहेत. आपल्याकडे पुरातत्त्वीय अवशेष आहेत. पण त्या चिन्हांचा नेमका अर्थ काय होता, हे अजूनही निश्चितपणे सांगता येत नाही.

हजारो वर्षांपूर्वीच्या लोकांनी काहीतरी लिहून ठेवलं होतं. आणि आज आपण ते आपल्या डोळ्यांसमोर पाहतोय. पण त्यांचा संदेश अजूनही आपल्यासाठी एक कोडं आहे.

4. Jack the Ripper – पोलिसांच्या हातातून निसटलेला खुनी

1888 मध्ये London मधील Whitechapel परिसरात महिलांच्या हत्यांची मालिका घडली.

या घटनांशी जोडलेलं एक नाव पुढे जगभर प्रसिद्ध झालं –

Jack the Ripper.

या प्रकरणातील पाच महिलांना इतिहासात या हत्यांशी सर्वाधिक जोडले जाते: Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes आणि Mary Jane Kelly.

पोलिसांनी तपास केला. अनेक संशयित समोर आले. लोकांमध्ये भीती पसरली. पण खुनी कोण होता? याचं निश्चित उत्तर कधीच मिळालं नाही.

या प्रकरणात Jack the Ripper या नावाने अनेक पत्रंही आली. मात्र त्यातील अनेक पत्रं खोटी असल्याचं मानलं जातं.

आणि इथला मोठा ट्विस्ट?

ज्याला आपण आज Jack the Ripper म्हणून ओळखतो, तो नेमका कोण होता याचा ठोस पुरावा आजही नाही. वर्षानुवर्षे वेगवेगळ्या व्यक्तींची नावं संशयित म्हणून पुढे आली. काही सिद्धांतांना काही पुरावे जोडले गेले, तर काही पूर्णपणे अंदाजांवर आधारित होते.

म्हणून आजही प्रश्न तोच आहे – इतक्या मोठ्या तपासानंतरही तो माणूस नेमका कोण होता?

कदाचित त्याची ओळख इतिहासात कुठेतरी दडलेली आहे.

5. Mary Celeste – जहाज सापडलं, पण माणसं कुठे गेली?

5 December 1872.

Atlantic महासागरात एक जहाज आढळलं. जहाजाचं नाव होतं Mary Celeste. पहिल्या नजरेत ते एक सामान्य व्यापारी जहाज वाटत होतं. पण जवळ गेल्यावर एक धक्कादायक गोष्ट लक्षात आली – जहाजावर एकही माणूस नव्हता.

जहाजावर Captain Benjamin Briggs, त्यांची पत्नी, त्यांची दोन वर्षांची मुलगी आणि सात खलाशी असे एकूण 10 जण होते. पण ते सर्व गायब झाले होते. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे जहाज पूर्णपणे नष्ट झालेलं नव्हतं. त्यावर अन्न-पाण्याचा साठा होता आणि मोठ्या प्रमाणात मालही होता.

जहाजाची छोटी होडी मात्र गायब होती. एका पंपाचा काही भाग वेगळा केलेला होता आणि जहाजाच्या तळात काही प्रमाणात पाणी साचलं होतं. म्हणजे जहाजावर काहीतरी घडलं होतं.

पण काय?

काही सिद्धांतांनुसार खराब हवामान, जहाजात पाणी शिरण्याची भीती किंवा जहाजावरील औद्योगिक अल्कोहोलच्या वाफांमुळे निर्माण झालेला धोका यामुळे लोकांनी जहाज सोडलं असावं.

पण इथला खरा ट्विस्ट…

यापैकी कोणतीही शक्यता अंतिम सत्य म्हणून सिद्ध झालेली नाही.

जर लोकांनी भीतीपोटी जहाज सोडलं असेल, तर त्यांनी परत जहाजावर का येऊ शकले नाहीत?

आणि जर ते छोटी होडी घेऊन निघाले असतील… तर त्यांचं पुढे काय झालं? जहाज सापडलं. माल सापडला. अन्न-पाणी सापडलं.

पण त्या 10 लोकांचा ठावठिकाणा कधीच सापडला नाही.

Conclusion/निष्कर्ष

या पाचही रहस्यांकडे पाहिलं तर एक गोष्ट लक्षात येते. प्रत्येक रहस्यात काहीतरी पुरावा आहे.

कदाचित भविष्यात एखादा नवीन पुरावा या रहस्यांपैकी एखाद्याचं उत्तर देईल. किंवा कदाचित… इतिहासातील काही प्रश्नांची उत्तरं कायमची हरवून गेलेली असतील. आणि कदाचित याच कारणामुळे ही रहस्यं आजही आपल्याला आकर्षित करतात.

तुमच्या मते या पाचपैकी सर्वात रहस्यमय घटना कोणती आहे?

अशाच मन, वर्तन आणि मानसशास्त्राशी संबंधित प्रश्नांची सोप्या भाषेत, research-based उत्तरं जाणून घेण्यासाठी THE FACT BITES सोबत आणखी जाणून घ्या.

हेही वाचा 👇

📖जगातील प्रसिद्ध ग्रंथालयाचं नेमकं काय झालं?

🛕देवीची अनेक मंदिरे डोंगरावर का असतात?